ÂŞIK YOKSULİ’DEN MAHZUNİ’YE ŞİİRLER

 

 

ÂŞIK YOKSULİ’DEN MAHZUNİ’YE ŞİİRLER *

Süleyman ÖZEROL/Araştırmacı-Gazeteci

 

 

Âşık Yoksuli altmışlı-yetmişli yıllarda köyümüz Ballıkaya’da 1 ve çevremizde Âşık Veysel, Âşık Mahzuni kadar tanınan bir halk ozanıydı. Oldukça genç olmasına karşın, yerel ağzı ve motifleri iyi kullanması/işlemesi nedeniyle plakları zevkle dinlenirdi. “Mühür gözlüm bu güzellik sendeyken”, “Ela gözlüm bu yıl bizim ele gel”,”Bahçenizde bir taş attım vişneye” ve daha birçok türküsü bu dönemlerde okuduğu türkülerdir.

Asıl adı Tevabil TEMUROĞLU olan Âşık Yoksuli, 1944 yılında Arapgir’in Ulaşlı köyünde doğar. Yaşamı gereği yoksulluğuyla oradan oraya ailesi ile birlikte dolanır durur. Çok yer gezer. Adını yoksulluğundan alır. Mahzuni, Muhlis Akarsu, Abdullah Papur gibi ozanlarla birlikte hareket eder, onlarla yurt içinde ve dışında konserlere katılır. “Tam bağımsız Türkiye” ideali nedeniyle zamanın yöneticilerine taşlamalar yapar. Bu nedenle de mahpuslara düşer, yaşamı zorluklarla geçer. Ülkemizde yaşanan kargaşanın “Bir oyunun parçası” olduğunu, halkımızın bu oyuna alet olmamasını, ayrımcılığa karşı çıkmasını ister. “Hele aç gözünü bu nasıl ortam” diyerek ülkemizin konumunu Atatürk’e şikâyet eder.

Şiirlerinde, toplumsal konuların yanında sevda, gurbet, hasret gibi konuları işler ve bunları seslendirir. Âşık Veysel, Âşık Ali İzzet, Âşık Mahzuni gibi ozanların şiirlerinden etkilenmiş olup, Âşık Mahzuni’yi usta olarak kabul eder. Hem söz hem müzik yönünden karşılıklı olarak birbirlerinden etkilendikleri onları yakından tanıyanlarca dile getirilir. Hatta yetmişli yıllarda Yoksuli’nin, Mahzuni’nin ününe yetişeceğini öne sürenler olur. 12 Eylül döneminde mahpusluk, baskı ve işkenceler sağlığını bozar, 1985 yılında kan kanserinden dolayı aramızdan ayrıldığında daha 41 yaşındadır. Ölümünden sonra kasetleri yeniden yayınlanır. Oğlu Erkan ve kardeşi Naki ailede geleneği sürdürenlerdendir.

Yoksuli, birçok halk ozanına benzek yazmıştır. Bunlar arasında Mahzuni başta gelir. Aşağıdaki şiiri, hem Mahzuni’ye benzek oluşu, 2 hem de günümüz ozanlarının belli başlılarını dile getirmesi yönünden oldukça önemlidir.

Çeşit çeşit deli vardır dünyada
Aladeli kızıl deli mor deli
Bir Kırşehir’de biri Konya’da
Her köşede birkaç türlü var deli

Oy deli deli-Vay deli deli

Bizim bu deliler-Başka bir deli

Maraş’ta Mahzuni Sivas’ta Veysel
Çorum’da Gülabi Tokat’ta bir kel
Gürün’de Şah Turna Kangal’da Sümbül
Erzincan’da Yusuf Kemter kör deli

Bağlantı

Deliler delisi Nesimi Çimen
Feyzullah Çınar’ı unutma aman
Baş deli İhsani Zamani yaman
Kul Ahmet kendince başka deli

Bağlantı

Âşık Daimi’yle Davut Sulari
Meçhuli koparıp gitti yuları
Akarsu Kaçıran deliler piri
Çırakman’a uymaz asla her deli

Bağlantı

Hıdır Abdal delilerin çobanı
Zincire vur Ali İzzet ÖZKAN’ı
Bakırköylük hele bizim Reyhanî
Kul Hasan’ı Elazığ’a sür deli

Bağlantı

Kızıltuğ’u bağlamalı direğe
Meftuni’yi göndermeli nereye
Turabi’yi sıkıştırın araya
Hele bizim şu Yoksuli zır deli

Bağlantı 3

 

Yoksuli, Mahzuni’yi “Zamanın Pir Sultanı” olarak niteler. Yaşamında bazı olumsuz olayların getirdiği sıkıntılı günlerinde teselli verir.

Kara günün ömrü kısa
Olur dost Mahzuni olur
Kara günde dostun ise
Sorur dost Mahzuni sorur

Ağlama cananım

Sızlama cananım

Ciğerimi dağlama

Yaran olur yoldaş olur
Geniş günde yüze gülür
Yiğit başına çok işler
Gelir dost Mahzuni gelir

Bağlantı

Sen bir öz Türk ozanısın
Her derdini yazanısın
Zamanın Pir Sultancısın
Sabır dost Mahzuni sabır

Bağlantı

Dünya böyle döner devran
Kim bağlı kimi seyran
Kul Yoksuli sana kurban
Olur dost Mahzuni olur

Bağlantı 4

Yoksuli’nin başka bir şiiri de Mahzuni’ye “mektup” gibi…

 

Çoktan beri selamını almıyom
Gül yüzlü sultanım şahım nasılsın
Ne âlemde ne demdesin bilmiyom

Canda cananımsın ruhum nasılsın


Gine kalemde mi aziz ellerin
Kulağımda çınlar tatlı dillerin
Ne haldedir bülbüllerin güllerin
Bülbülü figanım ahım nasılsın


Ayrılalı oldu hayli bir zaman
Sinem püryan oldu gayrı eleman
Tezinden bir haber aman ha aman
Evrendeki şemsi mahım nasılsın


Dost Yoksuli Mahzuni’sin andıkça
Üstadın elinden içip kandıkça
Eşiğindir Kabem yüzün döndükçe
İbadetim kıblegahım nasılsın
5

 

Mahzuni’nin 17 Mayıs 2002 tarihinde aramızdan ayrılması üzerine duygu ve düşüncelerimi not ederken Âşık Yoksuli’nin ona şiirlerinden de söz etmeyi uygun buldum. Umarım gün gelir, “Mahzuni’ye Şiirler” de bir güldeste olur.


3 Haziran 2002-ANKARA

 


* Malatya Kültür Kanat Derneği Yayın organı MAKSAD Dergisinin 3. sayısında yayınlanmıştır.

1 Ballıkaya: Malatya-Hekimhan’a bağlı, Hekimhan-Arguvan ilçeleri arasında orta noktada bir köy.

2 İ. ÖZMEN: Alevi-Bektaşi Şiirleri Antolojisi-Cilt: 5, Kültür Bak. Yay., Ankara 1998, “Mahzuni Şerif, s.509”; “Çeşit çeşit deli vardır dünyada”

3 “Bir Güzelin Efkârından”, A/4

4 “Plaklardan Seçmeler”, B/2

5 “Dil Yarası”, B/4

  

Reklamlar

About incedusunceler

SÜLEYMAN ÖZEROL Emekli Öğretmen-Gazeteci 1 Kasım 1953 tarihinde Malatya Hekimhan Ballıkaya (Mezirme) köyünde doğdu. Babası Hasan, annesi Zehra’dır. İlkokulu kendi köyünde okudu. Akçadağ İlköğretmen Okulunu 1972 yılında bitirdi, Urfa ve Malatya’da çeşitli okullarda görev yaptı, 1998’de emekli oldu, aynı yılın Haziran ayında Malatya Yorum Gazetesi yazı işleri müdürlüğünü yürütmeye ve anı, öykü, makale türü haftalık yazılar yazmaya başladı. İlkokul yıllarına dayanan şiir ile ilgisi öğretmen okulunda ve mesleğinin ilk yıllarında yoğunlaşmıştır. Resim yapar, bağlama çalar ve türkü söyler. Malatya’daki bazı radyo ve televizyonlarda programlara katıldı, programlar yaptı. Halk kültürü ve edebiyatı alanında yoğunlaşan uğraşılarını derleme, araştırma ve incelemelerle zenginleştirmeyi sürdürürken panel, konferans ve benzeri etkinliklere katılmaktadır. 1988 yılından itibaren de binlerce sayfayı bulan halk kültürü ile ilgili çalışmaları, makaleleri, ölçülü ve serbest şiirlerinden bazıları çeşitli gazete ve dergilerde, kitaplarda ve Internet sitelerinde yayınlanmaktadır. Çalışmaları kültürel derleme-araştırma ve incelemeleri Arguvan-Hekimhan yöreleri ağırlıklıdır. Malatya kültürüne ve toplumsal yaşamına katkılarından dolayı Malatya Gazeteciler Derneği (MAGDER) tarafından ödüllendirilen 14 kişiden biridir. (14 Mart 2004). Folklor Araştırmaları Kurumu tarafın-dan 2005 yılında Türk Folkloruna Hizmet Ödülü’ne layık görülmüştür (24 Aralık 2005-Ankara). Tamam Hanım ile evli olup Ozan (1975) Gül (1977) ve Yazar (1983) adlarında biri kız üç çocuk babasıdır. Derleme, araştırma, program çalışmalarını, Malatya Yorum gazetesi ve Arguvan Yolu dergisi yazı işleri müdürlüğünü sürdürmekte, 2001 yılından buyana kışları Ankara’da, yazları Malatya’da (Ballıkaya) oturmaktadır. Hakkında, Sultan Kılıç tarafından “Tek Kişilik Ordu” adlı ince-leme yazısı Arguvan Yolu dergisinde; Alpaslan Karabağ tarafından ozanlık geleneği ile ilgili yapılan çalışma "Sazın ve Sözün Sultanla-rı/Yaşayan Halk Şairleri-X" (Fatma Ahsen Turan-Ayşe Oğuzhan Börekçi) adlı kitapta yer aldı. Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi, Geçmişten Günümüze Malatyalı Şairler, Hekimhan Şairleri gibi çeşitli kaynaklarda yaşamöyküsü ve çalışmalarından söz edilmiştir. Yayınlanmış Kitapları 1. Televizyonu Nasıl Buldum: Anı-Öykü, Malatya 1999 2. Arguvan Türküleri-Halkbilimsel Bir Araştırma Denemesi: Hüseyin Şahin ile birlikte-Derleme-İnceleme, İstanbul 2004 3. Dirençli Eğitimci Örgütçü Araştırmacı Hasan Nedim Şahhüseyinoğlu: H. Nedim Şahhüseyinoğlu’nun Yaşamöyküsü, Ankara 2009 4. Babamın Şiirleri: Hasan Özerol’un Şiirleri, Malatya 2009 5. Vayloğ Dede/Yaşamı ve Hakkındaki Anlatımlardan Bazıları: Ankara 2012 6. Hekimhanlı Ozan Kul Emici/Yaşamı Sanatı Şiirleri: Malatya 2013 7. Bir Deli Rüzgâr/Şemsi Belli İle İlgili Yazılar: Ankara 2015 8. Ah İle Âmânı Dağlara Saldık: Şiirler, Ankara 2015 9. Ters Site/Kalbi Sağda Atanlar: Sage Yayınları, Ankara 2016 10. Zülfukar Sezen/Yarım Yüzyılı Aşan Sanatından: Ankara 2016 10. Ters Site/Kalbi Sağda Atanlar: Ankara 2015 11. Zülfukar Sezen/Yarım Yüzyılı Aşan Sanatından: Ankara 2016 12. Babamın Askerlik Günlükleri: Ankara 2016 13. Gelmedin Leylim: Ankara 2017 14. Başkavak Köyü Derlemeleri-Araştırmaları Kitap Bütünlüğündeki Çalışmalarından Bazıları Bir Gün Uyandığında (Şiir), Yenilenen Köy Ballıkaya (Köy İnce-lemesi), Anıya Benzer (Anı-Deneme Notları), Âşık Yoksuli (Yaşamı-Sanatı), Merhaba Gülü (Metin Özer İle İlgili Yazılar), Ballıkaya Köyü ve Çevresinden Âşıklar-Şairler (Derleme), Hekimhan Müzik Kültürü, (İnceleme), Kömürhan Köprüsü Nereye Bakar? (Kültürel Yazılar), Radyo Fon Programlarım, Halk Ozanları Kültür Derneği Tarihçe Çalışması, Başkavak Köyü Derlemeleri, Gürgür Dede, Ballıkayalı Öğretmenler, Babamın Yazdıkları (Haan Özerol’un Anıları)…
Bu yazı Derlemeler-Araştırmalar içinde yayınlandı. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s