“ARGUVAN” YERİNE “SİVAS” DA NEYİN NESİ?

Herkes sanatçı, herkes derlemeci, herkes besteci!
“ARGUVAN” YERİNE “SİVAS” DA NEYİN NESİ?

mqdefault

Süleyman ÖZEROL/Araştırmacı-Gazeteci


Arkadaşımız Hüseyin Şahin bir zamanlar bir yazı yazmış, yazıyı bana vererek, “Uygun bir zamanda yayınlarsan iyi olur” demişti. Aslında sekiz yıl sonra da olsa konu güncelliğinde bir şey yitirmedi. Hala kasetlerde hem anonim türkülerde, hem de usta malı türkülerde “söz-müzik” hanesine başka adlar yazılarak halkımıza sunuluyor. Bu “üretkenlik” ile birlikte türkülerimiz özgün yapıları değişmiş olarak yeni kalıplarla-yorumlarla karşımıza çıkıyor. Hüseyin’in dediği gibi, kimse çıkıp da “Ayıp yahu” demiyor.
Yazıyı olduğu gibi sunuyorum.

Herkes Sanatçı, Herkes Derlemeci, Herkes Besteci!

Herkes sanatçı, herkes derlemeci, herkes besteci! Bunlara bu yolu açanların başında da televizyonlardaki türkü programları geliyor.
Tarih 7 Ekim 1997, yer Güneş TV, “Güneş Sofrası” adlı Türk Halk Müziği programı. Bu programda özellikle Arguvan türküleri işleniyor. Programda Bektaş UÇAR adlı bir sanatçı var. Hem bağlama çalıyor, hem de yöre türkülerini telefon bağlantılarıyla gelen izleyici istekleri doğrultusunda okuyor.

Bazen türkünün dizesini unutsa gerek, hemen başka bir türkünün dizesiyle ya da aklına gelen bir cümle ile tamamlıyor ve okumayı sürdürüyor. Her halde her dizenin başında ve sonunda “Aman ölem” diye bağırmayı “Arguvan Havası” olacak ki ha bire okuyor…
Bir telefon geliyor; “Alo, beni tanıdın mı? Ben filan, daha…” Sanatçı tanımasa da tanıyacak, ayıp olur. Burada az çok herkes birbirini tanımalı gibi hissediyor olsa gerek, “tanıdım” diyor ve sıradaki türküyü ona ve TV izleyicilerine armağan ediyor.
Bu sırada sunucu soruyor:


“Bunlar senin mi Bektaş Aabey?”

“Benim abee, aha bu da benim.

Dereye indim de daş bulamadım

Bir yüzük yaptırdım gaş bulamadım

Boşayımış benim sana yandığım”


O anda sunucu da başıyla onaylıyor. Anonimleşmiş Arguvan havasının onun olduğunu tasdik edercesine…


Program böyle sürüp gidiyor bir zaman…


Ne demeli? Böyle örnekler çok. Hatta istekler öyle çok gelmiş olmalı ki, televizyonun telefonları bile kilitleniyor! Kimse çıkıp, “Kardeşim, ayıp yahu !” demiyor.


“Arguvan” Yerine “Sivas”


Mehmet Özcan’ın, “Bu Can Dardadır” adlı kasetine okuduğu ve sözü-müziği kendisine ait olduğu belirtilen türkünün sözlerine bir göz atalım.

Siyah saçın dolam dolam

Koynunda kurbanın olam

Eğer başka yar seversen

Bu ellerde nasıl duram

Arguvan yollarına

Çıkayım dağlarına

Bırak ben beni vuram

Ölüm gitmez zoruma

Selvi boylum dolan da gel

Bir bakışın ömre bedel

İkimizi ayırdı bak

Kör olası zalim kader

Bağlantı [1]


İlk dörtlük, Anadolu’nun birçok yerinde söylenen “Su da gelir” ayaklı mani türündeki türkülerdendir. Arguvan’da söyleniş biçimini örnek verelim.


Su da gelir dolam dolam

Yar ben sana kurban olam

Kız başındaki puşunun

Bir dolamı da ben olam [2]


Arguvan’da farklı bir söyleniş:


Yar saçların dolam dolam

Dolan da gel kurban olam

Başındaki mor puşunun

Bir dolamı da ben olam


İkinci dörtlük ise bir şarkının dörtlüğünü anımsatıyor. Sanırım bir zamanlar Zeki Müren okuyordu. “Ömre Bedel…”
Gelelim müziğe. Arguvan ağzı söyleyiş biçimini hızlandırdığınızda aynı müzik olduğunu göreceksiniz.
Bunlar işin “bir” yanı. Bir de “diğer” yanı var…
Mehmet Özcan, 2001 yılında türküyü okuyunca kimsenin pek haberi olmuyor. 2002 yılında Selda okumak istiyor. Okumasına okuyor da, hani bağlantılarda “Arguvan yollarına” diye söyleniyor ya, onu “Sivas’ın yollarında” biçiminde okuyor.


Peki, bu nasıl olmuş dersiniz? Kulaktan duyduğumuza göre;


Selda’nın kasetini yapan Sivaslıymış, Arguvan yerine Sivas diye okunmasının da daha “uygun” olacağı ve dikkat çekeceği düşünülmüş, sonunda öyle de olmuş!.. Türkü oldukça dikkat çekti ve hala zaman zaman televizyonlarda, radyolarda Selda’nın sesinden dinliyoruz. Bizim Malatyalı bir sanatçı ise “Pütürge yollarına” diye okumuş.
Tam bu sıralarda arkadaşım Hüseyin Şahin ile Arguvan Türküleri kitabımızın hazırlıkları sürüyordu. Konuyu bir yere not etmiştim ve hatta değerlendirme bölümünde de kullanmayı düşündük. Ancak, o kadar çok konu vardı ki, sonraya bıraktık.


Konuya değinmesine değindik de, biraz az oldu. eğiştirilmeye uygun (!) o kadar çok türkümüz var ki… Halkımız yüzyıllardır türküleri kendi yörelerine uyarlamak için oldukça çaba harcamış.

En iyisi gelin biraz da biz değiştirelim.


Nasıl mı?


“Erzurum çarşı pazar”.

Değiştirelim;
“Ankara çarşı pazar”.

Şunu da;

“Sivas ellerinde sazım çalınır”.

Değiştirelim;
“Tokat ellerinde sazım çalınır”.

Bir daha değiştirelim;

“Aydın ellerinde sazım çalınır”.

Az oldu, birkaç tane daha değiştirelim.

“Çanakkale içinde vurdular beni”.

Değiştirelim;
“Kastamonu içinde vurdular beni”.

Ya da;

“Çukurova içinde vurdular beni”.

Nasıl olsa kimse çıkıp da “Bu nasıl olur?” demiyor.

____________________________________

[1] Mehmet ÖZCAN: Bu Can Dardadır, K & A Prodüksiyon, İstanbul 2001, Ses Kaseti, B/4

[2] H. ŞAHİN – S. ÖZEROL Arguvan Türküleri/Halkbilimsel Bir Araştırma Denemesi Arguvan ve Köyleri Eğitim Kültür Vakfı Yay., İstanbul, 2004, S. 558 (TM: 344)

Reklamlar

About incedusunceler

SÜLEYMAN ÖZEROL Emekli Öğretmen-Gazeteci 1 Kasım 1953 tarihinde Malatya Hekimhan Ballıkaya (Mezirme) köyünde doğdu. Babası Hasan, annesi Zehra’dır. İlkokulu kendi köyünde okudu. Akçadağ İlköğretmen Okulunu 1972 yılında bitirdi, Urfa ve Malatya’da çeşitli okullarda görev yaptı, 1998’de emekli oldu, aynı yılın Haziran ayında Malatya Yorum Gazetesi yazı işleri müdürlüğünü yürütmeye ve anı, öykü, makale türü haftalık yazılar yazmaya başladı. İlkokul yıllarına dayanan şiir ile ilgisi öğretmen okulunda ve mesleğinin ilk yıllarında yoğunlaşmıştır. Resim yapar, bağlama çalar ve türkü söyler. Malatya’daki bazı radyo ve televizyonlarda programlara katıldı, programlar yaptı. Halk kültürü ve edebiyatı alanında yoğunlaşan uğraşılarını derleme, araştırma ve incelemelerle zenginleştirmeyi sürdürürken panel, konferans ve benzeri etkinliklere katılmaktadır. 1988 yılından itibaren de binlerce sayfayı bulan halk kültürü ile ilgili çalışmaları, makaleleri, ölçülü ve serbest şiirlerinden bazıları çeşitli gazete ve dergilerde, kitaplarda ve Internet sitelerinde yayınlanmaktadır. Çalışmaları kültürel derleme-araştırma ve incelemeleri Arguvan-Hekimhan yöreleri ağırlıklıdır. Malatya kültürüne ve toplumsal yaşamına katkılarından dolayı Malatya Gazeteciler Derneği (MAGDER) tarafından ödüllendirilen 14 kişiden biridir. (14 Mart 2004). Folklor Araştırmaları Kurumu tarafın-dan 2005 yılında Türk Folkloruna Hizmet Ödülü’ne layık görülmüştür (24 Aralık 2005-Ankara). Tamam Hanım ile evli olup Ozan (1975) Gül (1977) ve Yazar (1983) adlarında biri kız üç çocuk babasıdır. Derleme, araştırma, program çalışmalarını, Malatya Yorum gazetesi ve Arguvan Yolu dergisi yazı işleri müdürlüğünü sürdürmekte, 2001 yılından buyana kışları Ankara’da, yazları Malatya’da (Ballıkaya) oturmaktadır. Hakkında, Sultan Kılıç tarafından “Tek Kişilik Ordu” adlı ince-leme yazısı Arguvan Yolu dergisinde; Alpaslan Karabağ tarafından ozanlık geleneği ile ilgili yapılan çalışma "Sazın ve Sözün Sultanla-rı/Yaşayan Halk Şairleri-X" (Fatma Ahsen Turan-Ayşe Oğuzhan Börekçi) adlı kitapta yer aldı. Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi, Geçmişten Günümüze Malatyalı Şairler, Hekimhan Şairleri gibi çeşitli kaynaklarda yaşamöyküsü ve çalışmalarından söz edilmiştir. Yayınlanmış Kitapları 1. Televizyonu Nasıl Buldum: Anı-Öykü, Malatya 1999 2. Arguvan Türküleri-Halkbilimsel Bir Araştırma Denemesi: Hüseyin Şahin ile birlikte-Derleme-İnceleme, İstanbul 2004 3. Dirençli Eğitimci Örgütçü Araştırmacı Hasan Nedim Şahhüseyinoğlu: H. Nedim Şahhüseyinoğlu’nun Yaşamöyküsü, Ankara 2009 4. Babamın Şiirleri: Hasan Özerol’un Şiirleri, Malatya 2009 5. Vayloğ Dede/Yaşamı ve Hakkındaki Anlatımlardan Bazıları: Ankara 2012 6. Hekimhanlı Ozan Kul Emici/Yaşamı Sanatı Şiirleri: Malatya 2013 7. Bir Deli Rüzgâr/Şemsi Belli İle İlgili Yazılar: Ankara 2015 8. Ah İle Âmânı Dağlara Saldık: Şiirler, Ankara 2015 9. Ters Site/Kalbi Sağda Atanlar: Sage Yayınları, Ankara 2016 10. Zülfukar Sezen/Yarım Yüzyılı Aşan Sanatından: Ankara 2016 10. Ters Site/Kalbi Sağda Atanlar: Ankara 2015 11. Zülfukar Sezen/Yarım Yüzyılı Aşan Sanatından: Ankara 2016 12. Babamın Askerlik Günlükleri: Ankara 2016 13. Gelmedin Leylim: Ankara 2017 14. Başkavak Köyü Derlemeleri-Araştırmaları Kitap Bütünlüğündeki Çalışmalarından Bazıları Bir Gün Uyandığında (Şiir), Yenilenen Köy Ballıkaya (Köy İnce-lemesi), Anıya Benzer (Anı-Deneme Notları), Âşık Yoksuli (Yaşamı-Sanatı), Merhaba Gülü (Metin Özer İle İlgili Yazılar), Ballıkaya Köyü ve Çevresinden Âşıklar-Şairler (Derleme), Hekimhan Müzik Kültürü, (İnceleme), Kömürhan Köprüsü Nereye Bakar? (Kültürel Yazılar), Radyo Fon Programlarım, Halk Ozanları Kültür Derneği Tarihçe Çalışması, Başkavak Köyü Derlemeleri, Gürgür Dede, Ballıkayalı Öğretmenler, Babamın Yazdıkları (Haan Özerol’un Anıları)…
Bu yazı Derlemeler-Araştırmalar içinde yayınlandı. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

w

Connecting to %s