Hekimhan Ballıkaya Köyü ve Çevresinde Bilinen Âşık Ruhsati’ye Ait Deyişler Üzerine

HEKİMHAN BALLIKAYA KÖYÜ VE ÇEVRESİNDE BİLİNEN ÂŞIK RUHSATİ’YE AİT DEYİŞLER ÜZERİNE

Süleyman ÖZEROL

Cumhuriyet Üniversitesi Öğretim Üyesi Yard. Doç. Dr. Doğan Kaya, “Âşık Şiirinde Ayak ve Ruhsati’yle Fehmi Gür’ün Ortak Ayaklı Şiirleri” adlı yazısında şu görüşleri dile getirir: “Ruhsati gerek kişiliği ve gerekse kuvvetli deyişleriyle çevresinde sevilmiş ve sayılmıştır. Sözgelişi “çite kıyamaz” redifli şiirinde Darende, Sivas, Gürün, Hekimhan gibi yörelerde tanındığını ve sevildiğini ifade etmektedir.”(ÇİFTLİKÇİ, 2000) Yazıda sözü edilen şiirin son dörtlüğü şöyle:

“Bunca âşık şair geldi cihane
Ruhsati birine bulmaz bahane
Nice şi’rim gitti ol Hekimhan’e
Velâkin onlar da duta kıyamaz”

1853-1911 yılları arasında yaşamış olan Ruhsati, Kangal’ın Deliktaş köyünden olup, asıl adı Mustafa’dır. “Deliktaşlı Ruhsati” diye de anılmaktadır. Bir zamanlar “İcadi” mahlasını kullanmış; “lebdeğmez” söylediğinde de “Cehdi”yi kullanmıştır. Kalemini Hoca Feryadi’nin, sazını Âşık Kusuri’nin verdiği söylenir. Oğlu Minhaci de şair olup genç yaşta vefat etmiştir. Nakşîlik ve Bektaşilik gibi tarikatlarla da ilişkisi olduğu görülen Ruhsati, toprağı olmadığı için duvarcılık, değirmencilik gibi işlerle uğraşmış; çırağı Mesleki ile birlikte yer yer, köy köy dolaşarak söz ve saz metaını satarak yaşamını kazanmaya çalışmıştır. Birçok çırak yetiştirmiş, birçok şairi etkilemiş, “Ruhsati Kolu” oluşmuş ve şiirleri çevreye yayılmıştır. (GÜNEY-GÜNEY, 1975)
Ballıkaya (Mezirme), Malatya-Hekimhan’a bağlı olup, Arguvan-Sivas-Hekimhan üçgeninde önemli bir kültürel merkez konumundadır. Bu üçgendeki, hatta Tokat ve Çorum’daki bazı âşıkların zaman zaman burada bir araya geldikleri, söyleştikleri, taşlaşma yaptıkları, cemlere katıldıkları bilinir. Ruhsati’nin de birkaç kez buraya geldiği anlatılır. Bütün bunlar ışığında; “Mustafa” mahlası ile yazılmış, Deliktaş’tan söz eden ve Mezirme’yle ilgili olan aşağıdaki şiirin de Ruhsati’ye ait olabileceğini notlarımda belirtmiştim.

Tamam gezdik Arguvan’ın elini
Erler himmet edin eğlemen bizi
Çetin derler Deliktaş’ın yolunu
Erler himmet edin eğlemen bizi

Bu yola gidenler güruhu naci
Özü derviş olan vurunur tacı
Allah ısmarladık olun duacı
Erler himmet edin eğlemen bizi

Evliya yoluna olan neziri
Elde ne var ise verin hazırı
Severseniz Hazireti Hızır’ı
Erler himmet edin eğlemen bizi

Muhammet Ali’dir kalbin durağı
Hü deyince yakın eder ırağı
Severseniz Sultan Karadireği
Erler himmet edin eğlemen bizi

Yüksek uçan(ı) endirirler havadan
Keramet gösterdi Ballıkaya’dan
Mustafa’yı unutmayın duadan
Erler himmet edin eğlemen bizi
(ÖZEROL, 1988)

Abuseyif Öztürk, Ballıkaya köyünde deyişler-mersiyeler söylemesi ile ünlüdür. “Toplanıp toplanıp gelmen yanıma” sözbaşlı şiirinin yanında yukarıdaki şiiri de okuduğunu biliyoruz. Oğlu Yusuf Öztürk, ”Babam Ruhsati’yi unutmayın duadan” diye okurdu” diyor. Şiir, tarafımızdan 1983 yılında Ballıkaya’da derlenmiş ve 1988 yılında “Yenilenen Köy Ballıkaya” adlı yazı dizimizde yer almıştır. Diğer yandan, şiirin Çorumlu Kul Mustafa’ya ait olma olasılığından da söz etmiştik. Çünkü büyüklerimiz Ruhsati’nin, Çorumlu olan Sefil Ali ve Kul Mustafa’nın da zaman zaman Mezirme’ye geldiğini söylerlerdi. Araştırmacı-Yazar Hamza Aksüt ise, şiirin Hasançelebili Mulla Mustafa’ya ait olduğunu öne sürer. (AKSÜT, 2002) Ruhsati’ye ait, Ballıkaya’da ve çevresinde bilinen/söylenen birçok deyiş vardır. Bunlardan bazılarını beyit söz başlarıyla örnek olarak verelim:

Seher yeli dost köyüne uğrarsan
Selam götür ellerine aman ha

Gönül azat oldu gamdan şitadan
Şükür Yaradan’a gene yaz geldi

Gam yeyip gam çekme divane gönül
Cümlenin nasibin daim veren var

Toplanıp toplanıp gelmen yanıma
Zatı yürek yaralıca güzeller

Aşk ile pervane dönmek
Ne güzeldir ne güzeldir

Bir arzıhal yazdım şahlar şahına
Sabır köşesine otursun demiş
(GÜNEY-GÜNEY, 1975)

Ballıkaya köyü halkından İmam Şahin (İmam Dede) uzun yıllar Sivas köylerinde dedelik ve zakirlik yapmış olup; Ruhsati gibi hem değirmencilik, hem de duvar ustalığı yapardı. Özellikle de Pir Sultan ve Ruhsati’nin, Âşık Veli, Dertli, Agahi, Kul Himmet gibi ozanların deyişlerini özgün biçimde ve mersiye tarzında çalıp söylerdi. Bozlak-mersiye karışımı olan bu okuma biçimine yörede “yüksek hava” adı verilirdi. Bugün, bu tarzda çalıp söyleyen hemen hemen kalmamıştır. Olsa bile, altmışlı yıllardaki İmam Dedenin sesini yakalamak oldukça zor…
Ballıkaya’da Âşık Yusuf ve oğlu Mustafa Başaran, Abuseyif Öztürk, Hekimhan İğdir köyünden Hacı Şahin, Başkavak köyünden Mustafa ve Murtaza Takmaz, Çanakpınar köyünden Vahap Karadağ ve Ali Karabulut diğer âşıkların yanında Ruhsatiye ait deyişleri de bilen, çalıp-çağıran âşıklar-kaynak kişilerdir. Bu kişilerden Mustafa Başaran ve Hacı Şahin hayatta olup, yalnızca Hacı şahin geleneği sürdürmektedir.
Bektaşilik eğiliminin ağır bastığı görülen Ruhsati, deyişlerinin Ballıkaya ve çevresinde yayılıp, beğeni kazanması, bazılarının cemlerde söylenmesi doğaldır. Ballıkaya’da, ülkemizin birçok yerinde bağlıları olan Şah İbrahim Veli Ocağı (Karadirek Dergâhı) bulunmaktadır. Âşık Ruhsati’nin deyişlerinin yalnızca Ballıkaya ve çevresinde değil, ülkemizin birçok yerinde yüzyıllarca beğeni kazanarak çalınıp söyleneceğini rahatlıkla belirtebiliriz…

KAYNAKÇA:
1. Mustafa BAŞARAN: Özel ses kaseti, yüz yüze görüşmeler.
2. Yusuf BAŞARAN (1900-1994):Özel ses kaseti, yüz yüze görüşmeler.
3. Ramazan ÇİFTLİKÇİ: Fehmi Gür, Malatya Belediyesi Kültür Yayınları, Malatya 2000
4. E. C. GÜNEY-Ç. E. GÜNEY: Ruhsati, İstanbul Maarif Kütüphanesi Yayınları, İstanbul 1975.
5. Ali KARABULUT: Özel ses kaseti.
6. Vahap KARADAĞ: Yüz yüze görüşmeler-Özel derleme notları.
7. Doğan KAYA: Âşık Ruhsati, Sivas 1999.
8. S.ÖZEROL: Yenilenen Köy Ballıkaya, Görüş Gazetesi (15 Eylül 1988), Malatya.
9. İmam ŞAHİN(1917-1968): 1966 yılında Ballıkaya’da kaydedilmiş ses kaseti. (S. Özerol, Özel Kaset Belgeliği)
10. Hacı ŞAHİN: Yüz yüze görüşmeler-Birlikte katıldığımız televizyon programlarındaki açıklamaları-Kendi el yazısı ile yaşamöyküsü.
11. Murtaza TAKMAZ: Özel ses kaseti, yüz yüze görüşmeler.
12. Abuseyif ÖZTÜRK: Ballıkaya’da kaydedilmiş özel ses kaseti. (Süleyman Özerol, Özel Kaset Belgeliği)
13. Hamza AKSÜT: Anadolu Aleviliğinin Sosyal ve Coğrafi Kökenleri, ART Basın Yayın Kültür Hizmetleri, Ankara 2002
14. Yusuf ÖZTÜRK: Hekimhan 1948, Yüksekokul, Emekli.
Reklamlar

About incedusunceler

SÜLEYMAN ÖZEROL Emekli Öğretmen-Gazeteci 1 Kasım 1953 tarihinde Malatya Hekimhan Ballıkaya (Mezirme) köyünde doğdu. Babası Hasan, annesi Zehra’dır. İlkokulu kendi köyünde okudu. Akçadağ İlköğretmen Okulunu 1972 yılında bitirdi, Urfa ve Malatya’da çeşitli okullarda görev yaptı, 1998’de emekli oldu, aynı yılın Haziran ayında Malatya Yorum Gazetesi yazı işleri müdürlüğünü yürütmeye ve anı, öykü, makale türü haftalık yazılar yazmaya başladı. İlkokul yıllarına dayanan şiir ile ilgisi öğretmen okulunda ve mesleğinin ilk yıllarında yoğunlaşmıştır. Resim yapar, bağlama çalar ve türkü söyler. Malatya’daki bazı radyo ve televizyonlarda programlara katıldı, programlar yaptı. Halk kültürü ve edebiyatı alanında yoğunlaşan uğraşılarını derleme, araştırma ve incelemelerle zenginleştirmeyi sürdürürken panel, konferans ve benzeri etkinliklere katılmaktadır. 1988 yılından itibaren de binlerce sayfayı bulan halk kültürü ile ilgili çalışmaları, makaleleri, ölçülü ve serbest şiirlerinden bazıları çeşitli gazete ve dergilerde, kitaplarda ve Internet sitelerinde yayınlanmaktadır. Çalışmaları kültürel derleme-araştırma ve incelemeleri Arguvan-Hekimhan yöreleri ağırlıklıdır. Malatya kültürüne ve toplumsal yaşamına katkılarından dolayı Malatya Gazeteciler Derneği (MAGDER) tarafından ödüllendirilen 14 kişiden biridir. (14 Mart 2004). Folklor Araştırmaları Kurumu tarafın-dan 2005 yılında Türk Folkloruna Hizmet Ödülü’ne layık görülmüştür (24 Aralık 2005-Ankara). Tamam Hanım ile evli olup Ozan (1975) Gül (1977) ve Yazar (1983) adlarında biri kız üç çocuk babasıdır. Derleme, araştırma, program çalışmalarını, Malatya Yorum gazetesi ve Arguvan Yolu dergisi yazı işleri müdürlüğünü sürdürmekte, 2001 yılından buyana kışları Ankara’da, yazları Malatya’da (Ballıkaya) oturmaktadır. Hakkında, Sultan Kılıç tarafından “Tek Kişilik Ordu” adlı ince-leme yazısı Arguvan Yolu dergisinde; Alpaslan Karabağ tarafından ozanlık geleneği ile ilgili yapılan çalışma "Sazın ve Sözün Sultanla-rı/Yaşayan Halk Şairleri-X" (Fatma Ahsen Turan-Ayşe Oğuzhan Börekçi) adlı kitapta yer aldı. Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi, Geçmişten Günümüze Malatyalı Şairler, Hekimhan Şairleri gibi çeşitli kaynaklarda yaşamöyküsü ve çalışmalarından söz edilmiştir. Yayınlanmış Kitapları 1. Televizyonu Nasıl Buldum: Anı-Öykü, Malatya 1999 2. Arguvan Türküleri-Halkbilimsel Bir Araştırma Denemesi: Hüseyin Şahin ile birlikte-Derleme-İnceleme, İstanbul 2004 3. Dirençli Eğitimci Örgütçü Araştırmacı Hasan Nedim Şahhüseyinoğlu: H. Nedim Şahhüseyinoğlu’nun Yaşamöyküsü, Ankara 2009 4. Babamın Şiirleri: Hasan Özerol’un Şiirleri, Malatya 2009 5. Vayloğ Dede/Yaşamı ve Hakkındaki Anlatımlardan Bazıları: Ankara 2012 6. Hekimhanlı Ozan Kul Emici/Yaşamı Sanatı Şiirleri: Malatya 2013 7. Bir Deli Rüzgâr/Şemsi Belli İle İlgili Yazılar: Ankara 2015 8. Ah İle Âmânı Dağlara Saldık: Şiirler, Ankara 2015 9. Ters Site/Kalbi Sağda Atanlar: Sage Yayınları, Ankara 2016 10. Zülfukar Sezen/Yarım Yüzyılı Aşan Sanatından: Ankara 2016 10. Ters Site/Kalbi Sağda Atanlar: Ankara 2015 11. Zülfukar Sezen/Yarım Yüzyılı Aşan Sanatından: Ankara 2016 12. Babamın Askerlik Günlükleri: Ankara 2016 13. Gelmedin Leylim: Ankara 2017 14. Başkavak Köyü Derlemeleri-Araştırmaları Kitap Bütünlüğündeki Çalışmalarından Bazıları Bir Gün Uyandığında (Şiir), Yenilenen Köy Ballıkaya (Köy İnce-lemesi), Anıya Benzer (Anı-Deneme Notları), Âşık Yoksuli (Yaşamı-Sanatı), Merhaba Gülü (Metin Özer İle İlgili Yazılar), Ballıkaya Köyü ve Çevresinden Âşıklar-Şairler (Derleme), Hekimhan Müzik Kültürü, (İnceleme), Kömürhan Köprüsü Nereye Bakar? (Kültürel Yazılar), Radyo Fon Programlarım, Halk Ozanları Kültür Derneği Tarihçe Çalışması, Başkavak Köyü Derlemeleri, Gürgür Dede, Ballıkayalı Öğretmenler, Babamın Yazdıkları (Haan Özerol’un Anıları)…
Bu yazı Derlemeler-Araştırmalar, Şiir içinde yayınlandı ve olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s