Dünyanın Tanıdığı, Malatyalının Tanımadığı Malatyalı Filozof

Dünyanın Tanıdığı, Malatyalının Tanımadığı Malatyalı Filozof: TAKİYETTİN MENGÜŞOĞLU

Halil YAZGAN/Araştırmacı

Takiyettin Mengüşoğlu 1905 yılında Malatya’nın Hekimhan İlçesinin Ağılbaşı Köyünde (Engüzek) 1 doğdu. Babası Zazolar kabilesinden Yusufhan, annesi Şeyholar kabilesinden Hatun’dur.
Takiyettin’in babası Yusufhan, Sivas’ta medrese eğitimi görmüştür. Dedesi Zazo Yusuf’un da medrese eğitimi gördüğü söylenir. Babası ve dedesinin ekonomik koşulları yöredeki diğer insanların koşullarına göre oldukça iyidir. Bu nedenle yörede söz sahibi oldukları da bilinen bir gerçek…
Yusufhan’ın eğitime düşkünlüğünden olacak ki kendisi çocuklarına özel eğitim vermiş ve bununla da yetinmemiştir. Mengüşoğlu’nun babası, özel öğretmenler tutarak eğitimini pekiştirmiştir. Bu öğretmenler aylarca kendi evinde kalmıştır. Takiyettin, daha okula gitmeden Kuran, Arapça, Farsça, Fransızca, Coğrafya ve Tarih dersleri almıştır. Bu bilgi birikimi ile Hekimhan Kaymakamlığının açmış olduğu sınava katılarak, başarısı sonucu Malatya’da ortaokulu okumaya hak kazandı. Ortaokul öğrenimi süresince sürekli birinci sırada yer alan Takiyettin, yaya olarak dört günde gidilen Sivas’ta yatılı olarak lise öğrenimini tamamlamıştır. 1928 yılında liseyi bitirdiğinde, Malatya’da kendisinden önce liseyi bitiren beş kişi bulunmaktadır.
Lise tahsilini yaparken öretmeni Eflatun Cem Güney ile birlikte, ‘Yeni Nesil’ adlı bir dergi çıkarırlar. Takiyettin, bu derginin yazı kurulu başkanı seçilir. Dergide, ‘felsefe nedir’, vicdan nedir’ gibi felsefi nitelikteki yazıları yayımlanmıştır. Lisede okurken, kedisini felsefeci olarak yetiştirmeye karar verir. İlk kez Avrupa’da okutulmak üzere bir sınav açılır. Sınavı kazanan Takiyettin 1929 yılında, Almanya’nın Thuringen’de öğrenimimi devam ettirir. İlk olarak okula gittiğinde okul direktörü Walter Kranz tarafından, Türk olduğu için okula alınmak istenmez. Ancak okulda kalmayı başarır. Daha sonra Mengüşoğlu’nun üstün başarısından dolayı bu okul, Türkiye’den öğrenci istemeye başlar.
Takiyettin Mengüşoğlu, bu okulu bitirdikten bir yıl sonra Göttingen’de üniversite öğrenimini devam ettirir. Bu okulda asil hocası fakülte dekanı Motitz Geyiger’dir. 1931 yılında hocası tarafından yararlanması amacıyla Berlin’de Hartman’ın yanına gönderilir. Burada yedi yıllık eğitim sırasında, ‘etik’, ‘bilgi teorisi’, ‘real varlığın tabakaları’, ‘ontoloji’, ‘ontolojinin temellendirilmesi’, ‘Alman idealizmi’, ‘Hegel’, ‘Aristoteles’, ‘Platon’, ‘doğal varlık alanı’, ‘geist varlığı alanı’ gibi konular üzerinde çalışır.
Nicole Hartmann’ın yanında “Husserl ve Scheler’de Bilinebilirliğin Sınırları” olarak seçtiği doktora tezini verir. 1937 yılında bu tez, Almanca olarak Berlin’de yayımlanır. Hartmann ölümüne kadar (1950’ye kadar) Takiyettin Mengüşoğlu ile mektuplaşır.
Takiyettin Mengüşoğlu: Hartmann, Spranger, Springmayer, Reichenbach gibi ünlü düşünür ve bilim adamları ile kaynaşma imkânı bulur. Edindiği bilgi birikiminden sonra 1939 yılında Türkiye’ye döner. “Takiyettin Mengüşoğlu Anadolu’da yetişen ilk felsefecimizdir” denilebilir.
Takiyettin Mengüşoğlu 1953 yılında profesör olur ve ‘Sistematik Felsefe Kürsüsü’nün başına geçer. 1959 yılında İstanbul Üniversitesi’nde Edebiyat Fakültesi’nin dekanı olur.
Avukat Hayrettin Abacı, 1959 yılında Malatyalı bilim adamlarını araştırırken Prof Dr. Takiyettin Mengüşoğlu’nu tespit eder. Abacı, toplumda eğitimli kişi oranının düşük olduğu o dönemde, Takiyettin Mengüşoğlu gibi akademik ve idari statü sahibi bir kişiliğin Malatya’ya hizmetler sunacağını düşünür. Bu plan ile İstanbul’a yanına giderek, milletvekili olması için girişimde bulunmasını ister. Hayrettin Abacı’nın Prof Dr. Mengüşoğlu’ndan gerçek beklentisi siyasete atılarak, Malatya’da bir üniversite 2 kurulmasını sağlamasıdır. Hayrettin Abacı, bu planlarını ve beklentilerini Mengüşoğlu’na aktarır. ‘Tatlı tatlı gülümseyip bakalım’ der. Bir süre sonra, ne yazık ki yönetimi elinde tutan Milli Birlik Komitesi’nce yapılan tasfiye sırasında 147’ler arasına katılarak Üniversite’den uzaklaştırılır. 1961-1962 yılında, Tubigen Üniversitesi’nde Misafir Profesör olarak çalışır. Tekrar Türkiye’ye dönen Mengüşoğlu, 1968 yılında ‘Sistematik Felsefe’ ve ‘Mantık’ kürsüsünü kurar. Felsefi çalışmalarının ana konusu ‘insan’ ve ‘felsefi antropoloji’dir. 1978 yılında, 70 yaşında emekliye ayrılır. Kendisi gibi felsefeci olan Tomris Mengüşoğlu ile evliliğinde Yusufhan ve Selver isimli iki çocuğu bulunmaktadır. Fransızca, Almanca, Latince ve Grekçe bilen Prof. Dr. Takiyettin Mengüşoğlu, 1984 yılında İstanbul’da vefat eder.

Prof. Dr. Takiyettin Mengüşoğlu’nun yayımlanan kitapları:

Über die Grenzen der Erkenenbarkeit bei Husserl und Scheler, Kant ve Scheler’de İnsan Problemi, Felsefeye Giriş, Değişmez Değerler ve Değişen Davranışlar, Felsefi Anthropologi (İnsanın Varlık Yapısı ve Nitelikleri), Fenomenologi ve Nicolai Hartmann, İnsan ve Hayvan, Dünya ve Çevre (İnsan ve Hayvanın Varlık Yapısında Ortaya Çıkan Zıt Fenomenler).

Yayınlanmış bu eserlerinin yanında şu eserlerin çevirisini yapmıştır:
1-Nicolai Hartmann, “Almanya’ da Yeni Ontoloji Ceryanı” Felsefe Arşivi Cilt 1, sayı, 2-3, 1946, s.202-254.
2-Max Scheler, “İnsan ve Kâinattaki Yeri”, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, İstanbul, 1947.
3-Heinz Heimsoeth “Felsefenin Temel Disiplinleri” İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları 1952 Remzi Kitabevi, İstanbul, 1986.
4-Heinz Heimsoeth, “Immanuel Kant’ın Felsefesi”, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, 1967 Remzi Kitabevi, İstanbul, 1986.
5-Bruno van Freytag Löringhoff, “Mantık”, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, İstanbul, 1973.
Ayrıca yayımlanan 23 adet kongre sunumları ve makaleleri bulunmaktadır.

Yakın çevresi tarafından alçak gönüllü biri olarak görülen Prof. Dr. Takiyettin Mengüşoğlu Türkiye’de Felsefe’yi akademik platforma taşıyan ilkler arasındadır. Takiyettin Mengüşoğlu’nun sahip olduğu ün Türkiye ile sınırlı olmayıp, uluslararası düzeydedir. Malatya’nın yetiştirmiş olduğu dünyaca ünlü filozofun Malatya tarafından yeterince tanınmamış olduğu düşüncesindeyim. Siyaset, bürokrasi, kültür, bilim, sanat gibi çeşitli sahalarda son derece tanınmış kişileri bağrında yetiştirmiş olan Malatya’nın Takiyettin Mengüşoğlu gibi evrensel bir üne sahip bir kişiliği de topluma kazandırdığı unutulmamalıdır. Birçok alanda en başta sayılabilecek kişiliklerin yer aldığı Malatyalı ünlüler listesine Takiyettin Mengüşoğlu’nun da eklenmesi dileğiyle…

KAYNAKÇA:
1-ABACI, Hayrettin (1984), Takiyettin Mengüşoğlu Kimdir?
2- KAYNARDAĞ, Arslan. (2002). Türkiye Cumhuriyeti Döneminde Felsefe: Düşünceler -Etkinlikler- Filozoflar-Söyleşiler, Ankara: TC. Kültür Bakanlığı Cumhuriyet Kitaplığı
3-KUÇURADİ, İonna. (1997) Yüzyılımızda İnsan Felsefesi, Takiyettin Mengüşoğlu’nun Anısına, Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu Yayınları
4- MENGÜŞOĞLU, Takiyettin. (1992), Felsefeye Giriş, 1992 Remzi Kitapevi
Reklamlar

About incedusunceler

SÜLEYMAN ÖZEROL Emekli Öğretmen-Gazeteci 1 Kasım 1953 tarihinde Malatya Hekimhan Ballıkaya (Mezirme) köyünde doğdu. Babası Hasan, annesi Zehra’dır. İlkokulu kendi köyünde okudu. Akçadağ İlköğretmen Okulunu 1972 yılında bitirdi, Urfa ve Malatya’da çeşitli okullarda görev yaptı, 1998’de emekli oldu, aynı yılın Haziran ayında Malatya Yorum Gazetesi yazı işleri müdürlüğünü yürütmeye ve anı, öykü, makale türü haftalık yazılar yazmaya başladı. İlkokul yıllarına dayanan şiir ile ilgisi öğretmen okulunda ve mesleğinin ilk yıllarında yoğunlaşmıştır. Resim yapar, bağlama çalar ve türkü söyler. Malatya’daki bazı radyo ve televizyonlarda programlara katıldı, programlar yaptı. Halk kültürü ve edebiyatı alanında yoğunlaşan uğraşılarını derleme, araştırma ve incelemelerle zenginleştirmeyi sürdürürken panel, konferans ve benzeri etkinliklere katılmaktadır. 1988 yılından itibaren de binlerce sayfayı bulan halk kültürü ile ilgili çalışmaları, makaleleri, ölçülü ve serbest şiirlerinden bazıları çeşitli gazete ve dergilerde, kitaplarda ve Internet sitelerinde yayınlanmaktadır. Çalışmaları kültürel derleme-araştırma ve incelemeleri Arguvan-Hekimhan yöreleri ağırlıklıdır. Malatya kültürüne ve toplumsal yaşamına katkılarından dolayı Malatya Gazeteciler Derneği (MAGDER) tarafından ödüllendirilen 14 kişiden biridir. (14 Mart 2004). Folklor Araştırmaları Kurumu tarafın-dan 2005 yılında Türk Folkloruna Hizmet Ödülü’ne layık görülmüştür (24 Aralık 2005-Ankara). Tamam Hanım ile evli olup Ozan (1975) Gül (1977) ve Yazar (1983) adlarında biri kız üç çocuk babasıdır. Derleme, araştırma, program çalışmalarını, Malatya Yorum gazetesi ve Arguvan Yolu dergisi yazı işleri müdürlüğünü sürdürmekte, 2001 yılından buyana kışları Ankara’da, yazları Malatya’da (Ballıkaya) oturmaktadır. Hakkında, Sultan Kılıç tarafından “Tek Kişilik Ordu” adlı ince-leme yazısı Arguvan Yolu dergisinde; Alpaslan Karabağ tarafından ozanlık geleneği ile ilgili yapılan çalışma "Sazın ve Sözün Sultanla-rı/Yaşayan Halk Şairleri-X" (Fatma Ahsen Turan-Ayşe Oğuzhan Börekçi) adlı kitapta yer aldı. Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi, Geçmişten Günümüze Malatyalı Şairler, Hekimhan Şairleri gibi çeşitli kaynaklarda yaşamöyküsü ve çalışmalarından söz edilmiştir. Yayınlanmış Kitapları 1. Televizyonu Nasıl Buldum: Anı-Öykü, Malatya 1999 2. Arguvan Türküleri-Halkbilimsel Bir Araştırma Denemesi: Hüseyin Şahin ile birlikte-Derleme-İnceleme, İstanbul 2004 3. Dirençli Eğitimci Örgütçü Araştırmacı Hasan Nedim Şahhüseyinoğlu: H. Nedim Şahhüseyinoğlu’nun Yaşamöyküsü, Ankara 2009 4. Babamın Şiirleri: Hasan Özerol’un Şiirleri, Malatya 2009 5. Vayloğ Dede/Yaşamı ve Hakkındaki Anlatımlardan Bazıları: Ankara 2012 6. Hekimhanlı Ozan Kul Emici/Yaşamı Sanatı Şiirleri: Malatya 2013 7. Bir Deli Rüzgâr/Şemsi Belli İle İlgili Yazılar: Ankara 2015 8. Ah İle Âmânı Dağlara Saldık: Şiirler, Ankara 2015 9. Ters Site/Kalbi Sağda Atanlar: Sage Yayınları, Ankara 2016 10. Zülfukar Sezen/Yarım Yüzyılı Aşan Sanatından: Ankara 2016 10. Ters Site/Kalbi Sağda Atanlar: Ankara 2015 11. Zülfukar Sezen/Yarım Yüzyılı Aşan Sanatından: Ankara 2016 12. Babamın Askerlik Günlükleri: Ankara 2016 13. Gelmedin Leylim: Ankara 2017 14. Başkavak Köyü Derlemeleri-Araştırmaları Kitap Bütünlüğündeki Çalışmalarından Bazıları Bir Gün Uyandığında (Şiir), Yenilenen Köy Ballıkaya (Köy İnce-lemesi), Anıya Benzer (Anı-Deneme Notları), Âşık Yoksuli (Yaşamı-Sanatı), Merhaba Gülü (Metin Özer İle İlgili Yazılar), Ballıkaya Köyü ve Çevresinden Âşıklar-Şairler (Derleme), Hekimhan Müzik Kültürü, (İnceleme), Kömürhan Köprüsü Nereye Bakar? (Kültürel Yazılar), Radyo Fon Programlarım, Halk Ozanları Kültür Derneği Tarihçe Çalışması, Başkavak Köyü Derlemeleri, Gürgür Dede, Ballıkayalı Öğretmenler, Babamın Yazdıkları (Haan Özerol’un Anıları)…
Bu yazı KONUK YAZAR, Yaşamöyküleri içinde yayınlandı ve olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

w

Connecting to %s